🚨 ताजे: मान्सूनने महाराष्ट्र-तेलंगणा-ओडिशात जोरदार प्रगती केली

🌧️ मान्सून २०२६ — Real Time Status | २३ जून, सकाळ

---

🚨 ताजे: मान्सूनने महाराष्ट्र-तेलंगणा-ओडिशात जोरदार प्रगती केली

IMD आणि satellite imagery नुसार आज सकाळी (२३ जून) नैऋत्य मान्सूनने महाराष्ट्र, तेलंगणा, ओडिशा, झारखंड आणि बिहारच्या आणखी भागांत प्रगती केली. IMD ने अधिकृतपणे सांगितले — पुढच्या ४८ तासांत मुंबईसह महाराष्ट्राचे आणखी भाग कव्हर होतील.

मुंबईसाठी Orange Alert: BMC ने IMD च्या Nowcast आधारे मुंबईसाठी Orange Warning जारी केला — वादळी वारे ३०-४० किमी/तास, मध्यम ते तीव्र पावसाचे spell, विजा. म्हणजे मुंबईत मान्सून अधिकृत आगमनाच्या उंबरठ्यावर — आज-उद्या कधीही.

---

Satellite चित्र — काय दिसतंय (२३ जून, सकाळी ७:०० IST)

INSAT-3DS Thermal Infrared प्रतिमेत स्पष्ट दिसते:

मध्य अरबी समुद्रावरून ढगांचा दाट, रुंद पट्टा दक्षिण महाराष्ट्र-कर्नाटक-केरळकडे ओढला जातोय. हा moisture conveyor belt सक्रिय झाला — म्हणजे अरबी समुद्रावरील ओलावा थेट महाराष्ट्राच्या दिशेने वाहतोय. बंगालच्या उपसागरावरही ओडिशा-पश्चिम बंगालवर दाट ढगांचे आवरण. महत्त्वाचे — कोकण किनारपट्टीवर ढगांची जाड पट्टी — मुंबई-ठाणे-रायगड या भागात आज-उद्या मुसळधार पावसाची शक्यता. पण उत्तर-पश्चिम भारत — राजस्थान, गुजरात — अजून ढगविरहित, उष्णलाटेत.

---

मान्सून प्रगतीचे कालमापन — दिवसागणिक

तारीख	प्रगती	IMD स्रोत
४ जून	केरळात आगमन (सामान्य: १ जून — ३ दिवस उशीरा)	Press Release ०४.०६.२०२६
५-६ जून	गोवा, कर्नाटक किनारपट्टी, दक्षिण तामिळनाडू	Monsoon Advance Map
९ जून	ईशान्य राज्ये पूर्ण, सिक्कीम, उप-हिमालयीन प.बंगाल	Press Release ०९.०६.२०२६
१२ जून	प.बंगाल आणि बिहारचे आणखी भाग	Press Release १२.०६.२०२६
२२ जून	अलिबाग, पुणे, मध्य अरबी समुद्र, तेलंगणा, कर्नाटक	Press Release २२.०६.२०२६
२३ जून	महाराष्ट्र-तेलंगणा-ओडिशात आणखी प्रगती	Press Release + Nowcast
२४-२५ जून	मुंबई अधिकृत आगमन अपेक्षित	IMD ४८-तास अंदाज

---

महाराष्ट्र विभागनिहाय स्थिती — आज २३ जून

कोकण (मुंबई, ठाणे, रायगड, रत्नागिरी, सिंधुदुर्ग): रत्नागिरी-सिंधुदुर्गमध्ये मान्सून आधीच सक्रिय. अलिबागपर्यंत कालच पोहोचला. आज BMC ने मुंबईसाठी Orange Alert दिला — वादळी वारे + मध्यम ते तीव्र पाऊस. मुंबई-ठाणे-पालघर-रायगडमध्ये आज-उद्या अधिकृत आगमन. सामान्य तारीख मुंबई: ११ जून — म्हणजे ~१२ दिवस उशिरा.

पश्चिम महाराष्ट्र (पुणे, सातारा, सांगली, कोल्हापूर, सोलापूर): पुण्यात काल २२ जून ला मान्सून दाखल. सामान्य तारीख: १२-२२ जून — अगदी शेवटच्या टप्प्यात. सातारा-कोल्हापूर — आज-उद्या. सोलापूर — २५ जूनच्या आसपास अपेक्षित.

मराठवाडा (लातूर, उस्मानाबाद, बीड, जालना, परभणी, हिंगोली, नांदेड, औरंगाबाद): मान्सून सीमारेषेवर. सामान्य तारीख: १५-२२ जून. पुढच्या ४८ तासांत दक्षिण मराठवाड्यात — लातूर, उस्मानाबाद, नांदेड — दाखल होण्याची शक्यता. उत्तर मराठवाडा — ३-४ दिवसांत.

विदर्भ (नागपूर, अमरावती, अकोला, यवतमाळ, वर्धा, चंद्रपूर, गडचिरोली): अजूनही मान्सूनच्या बाहेर. सामान्य तारीख: ५ जुलै — ८ जुलै. अजून ~दोन आठवडे. उष्णलाट कायम — अकोला-वर्धा ४३.५°C, यवतमाळ ४३.२°C, नागपूर ४१°C. IMD ने ४-५ दिवस Heat Wave ते Severe Heat Wave इशारा दिला. विदर्भातील कापूस शेतकरी — अजून प्रतीक्षाच.

उत्तर महाराष्ट्र (नाशिक, धुळे, जळगाव, नंदुरबार, अहमदनगर): मान्सून अंशतः दाखल. नाशिक-अहमदनगरच्या पश्चिम भागात पाऊस सुरू. पूर्व भाग — शेवगाव, पाथर्डी, पारनेर — कोरडाच. सामान्य तारीख: २२ जून — ३० जून.

---

सक्रिय हवामान यंत्रणा — एकाच वेळी ६ systems

IMD ने २२ जूनच्या प्रेस रिलीजमध्ये सहा हवामान यंत्रणा नोंदवल्या — सगळ्या एकाच वेळी सक्रिय. राजस्थान ते बिहार Seasonal Trough, बंगालच्या उपसागरात Upper Air Cyclonic Circulation, तेलंगणा-मन्नार आखात Trough, प.बंगाल-बंगाल उपसागर Lower Tropospheric Westerlies, वायव्य भारतात Western Disturbance, हरयाणा-उत्तर प्रदेशात Cyclonic Circulations. या सगळ्यांचा एकत्रित प्रभाव मान्सूनला जोरदार पुढे ढकलतोय. eSakal ने बरोबर सांगितले — दोन दिवसांत संपूर्ण महाराष्ट्र व्यापणार.

---

जूनचा हिशोब — Deficit कायम

मान्सून आज जोरदार येतोय — पण जूनचा एकूण हिशोब चिंताजनक. जूनमध्ये सरासरीपेक्षा ४०%+ कमी पाऊस पडला. मान्सून ३ दिवस उशिरा आला, प्रगती मंदावली, मुंबईत १२ दिवस उशिरा. उर्वरित ७ दिवसांत (२३-३० जून) जोरदार पाऊस आला तरी जूनची तूट पूर्णपणे भरून निघणे कठीण. IMD चा हंगामी अंदाज ९०% LPA — जूनचा deficit त्या अंदाजाशी सुसंगत.

---

शेतकऱ्यांसाठी — आजचा निर्णायक सल्ला

मान्सून आला — पण पेरणीचा निर्णय घाईने घेऊ नका.

कृषी विभागाचा स्पष्ट नियम: ७५ मिमी+ सलग पाऊस झाल्याशिवाय पेरणी करू नका. “खोटी सुरुवात” (false start) टाळा — पहिल्या पावसानंतर कोरडा खंड आला तर बियाणे वाया जाते, पुन्हा दुबार पेरणी करावी लागते, खर्च दुप्पट.

२-३ दिवस सलग पाऊस बघा. जमिनीत ओलावा ४-५ इंच खोलवर गेला पाहिजे. मग पेरणी. विशेषतः सोयाबीन — २५ जुलैपूर्वी पेरणी पूर्ण व्हायला हवी, पण घाई नको.

JAMSTEC ची चेतावणी कायम — Strong El Niño confirmed. ऑगस्ट-सप्टेंबर धोक्याची खिडकी. आज ढग आले — प्रार्थना एकच — टिकावेत.

— विजय गायकवाड | कृषी पर्व

(स्रोत: IMD Press Releases २२ आणि २३ जून; INSAT-3DS Satellite Imagery २३ जून ०७:०० IST; BMC Orange Alert; eSakal २३ जून; JAMSTEC SINTEX-F १ जून; IMD Monsoon Advance Map)

🌧️ अपडेट | २३ जून, सकाळ — मान्सूनने बहुतांश महाराष्ट्र व्यापला
IMD चा ताजा नकाशा (२३ जून) आणि IMD पुणेचे निवृत्त हवामानशास्त्रज्ञ माणिकराव खुळे यांचे विश्लेषण — दोन्ही एकत्र करून सध्याचे चित्र:
चौदा दिवसांच्या विश्रांतीनंतर मान्सूनने जोरदार कूच केली. ८ जूनला कोकण किनारपट्टीवर पोहोचल्यानंतर मान्सून चौदा दिवस रखडला होता. आज त्याने एकाच दिवसात मोठी झेप घेतली — रत्नागिरी ओलांडून अलिबाग, सातारा-सोलापूर ओलांडून पुणे (मावळ, मुळशी), दक्षिण अहमदनगर (श्रीगोंदा, कर्जत, जामखेड), आणि मराठवाड्यातील धाराशिव, लातूर, नांदेडचा बराचसा भाग — एवढे क्षेत्र एकाच दिवसात व्यापले.
सर्वात महत्त्वाचे — तेलंगणामार्गे मान्सूनची अरबी समुद्रीय शाखा दक्षिण विदर्भाच्या दारात पोहोचली. गडचिरोली जिल्ह्यातील सिरोंचा तालुक्याच्या प्रवेशद्वारापर्यंत मान्सून आला. हे महत्त्वाचे कारण विदर्भात मान्सून सामान्यतः ५ जुलैला पोहोचतो — सिरोंचाला आज पोहोचणे म्हणजे दक्षिण विदर्भात अपेक्षेपेक्षा लवकर आगमनाची शक्यता.
मान्सून का पुढे सरकला — माणिकराव खुळे यांचे विश्लेषण:
खुळे यांनी तांत्रिक कारणे सोप्या भाषेत सांगितली. पावसाळी हंगामात समुद्रसपाटी पातळीवर स्थिरावणारा कमी दाबाचा पूर्व-पश्चिम आस (seasonal trough) काहीसा दक्षिणेकडे सरकला — पंजाब-हरयाणा ऐवजी राजस्थान-बिहार-उत्तर प्रदेशातून जातोय. वायव्येकडून वाहणाऱ्या उष्ण वाऱ्यांचा जोर कमी झाला — या गरम वाऱ्यांनीच मान्सूनला चौदा दिवस अडवून ठेवले होते. अरबी समुद्रात साडेतीन ते पावणेचार किमी उंचीवरील प्रत्यावर्ती वाऱ्यांची प्रणाली (anti-cyclonic system) विरळ झाली. या तिन्ही बदलांमुळे मान्सूनी वाऱ्यांना बळकटी मिळाली आणि एकाच दिवसात मोठी प्रगती झाली.
मुंबई — २-३ दिवसांत:
खुळे म्हणतात — मान्सून पोहोचलेल्या सर्वच ठिकाणी अजून पाऊस सुरू झालेला नसला तरी मान्सूनी वारे तिथपर्यंत पोहोचले आहेत. मुंबईसह उर्वरित महाराष्ट्रात येत्या दोन ते तीन दिवसांत मान्सून पोहोचेल. BMC ने आधीच मुंबईसाठी Orange Alert जारी केला — वादळी वारे ३०-४० किमी/तास, मध्यम ते तीव्र पाऊस. मुंबईचे सामान्य आगमन ११ जून — म्हणजे ~१२ दिवस उशीरा होणार.
विदर्भ — उष्णलाटेत अजून ४ दिवस:
खुळे यांनी इशारा दिला — शुक्रवार २६ जूनपर्यंत विदर्भात तीव्र उष्णलाट कायम. भाग बदलत severe heat wave. रात्रीचा उकाडाही कायम. IMD ने काल सांगितले — विदर्भात कमाल तापमान सरासरीपेक्षा ५.१°C अधिक (markedly above normal). मराठवाड्यात रात्रीचे तापमान ३.१-५.०°C अधिक. दक्षिण विदर्भात सिरोंचामार्गे मान्सून आल्यानंतर गडचिरोली-चंद्रपूरला दिलासा मिळू शकतो — पण अकोला, अमरावती, यवतमाळ, नागपूर — अजून दोन आठवडे.
IMD अधिकृत — Northern Limit आज २३ जून:
IMD च्या ताज्या नकाशानुसार मान्सूनची उत्तरेकडील सीमा आज — अरबी समुद्रावर २३ जूनची निळी रेषा दिसते, किनारपट्टीवरून अलिबाग-पुणे-धाराशिव-लातूर-नांदेड-गडचिरोली (सिरोंचा) या रेषेवरून पूर्वेकडे.
कालच्या (२२ जून) तुलनेत आज मोठी प्रगती — मराठवाडा आणि दक्षिण विदर्भाचा गेटवे (सिरोंचा) नवीन. हे IMD च्या १९ जूनच्या अंदाजाशी — “२३ जूनच्या आसपास प्रगती” — तंतोतंत जुळते.
शेतकऱ्यांसाठी — पेरणी निर्णय:
मान्सूनी वारे पोहोचले — पण सर्वत्र पाऊस अजून सुरू नाही. खुळे यांनी हे स्पष्ट केले. पेरणीसाठी ७५ मिमी+ सलग पाऊस हवा. वारे आले म्हणजे पाऊस आला असे नाही. पुढचे दोन ते तीन दिवस पाऊस बघा — मगच पेरणी. “खोटी सुरुवात” टाळा — बियाणे महाग, खत दुर्मिळ, दुबार पेरणी परवडणार नाही.
प्रतीक्षा आता जोरदार पावसाची. ढग आले, वारे आले — आता थेंब हवेत. ६२ दशलक्ष हेक्टर वाट बघतायत.
— विजय गायकवाड | कृषी पर्व
(स्रोत: IMD Advance of Southwest Monsoon Map, २३ जून २०२६; माणिकराव खुळे, Meteorologist (Retd), IMD Pune; IMD Press Release २२ जून; BMC Orange Alert)